Anonim Şirketlerde Hisse Devri Nasıl Yapılır?

Anonim şirkette hisse devrinin yolu, payın hisse senedine bağlanıp bağlanmadığına ve senedin türüne göre değişir. Nama yazılı hisse senedi ciro edilip devralana teslim edilerek, hamiline yazılı hisse senedi teslim edilerek devredilir (Türk Ticaret Kanunu 489. madde, 1. fıkra ve 490. madde, 2. fıkra). Senede bağlanmamış pay ise yazılı bir devir sözleşmesiyle devredilir (Türk Borçlar Kanunu 184. madde, 1. fıkra). Kanunun anonim şirket paylarının devrini düzenleyen 489 ile 494. maddeleri noter onayı ve ticaret siciline tescil şartı içermez. Sicile bildirim ancak devrin sonucuna bağlı özel durumlarda gerekir: şirketin tek pay sahibine düşmesi (338. madde, 2. fıkra) ve devralan veya devreden teşebbüsün pay oranının kanundaki eşikleri geçmesi ya da altına düşmesi (198. madde).

İşleme başlamadan önce payınızın hangi durumda olduğunu belirleyin. Hisse senedi ve pay senedi aynı belgeyi ifade eder. Senet basılmışsa Adım 1, basılmamışsa Adım 2 uygulanır. Nama yazılı senette devralan, şirkete karşı pay sahibi sayılmak için pay defterine kaydedilir (499. madde, 1. fıkra). Senede bağlanmamış payda da şirket, pay sahibini pay defteri kaydına göre tanır. Hamiline yazılı senette pay defteri kaydı yoktur, devralan devri Merkezi Kayıt Kuruluşuna (MKK) bildirir (489. madde, 1. fıkra).

Devirden önce neyi kontrol etmelisiniz?

Devir yolunu dört bilgi belirler: senedin basılıp basılmadığı, senedin türü, pay bedelinin tamamen ödenip ödenmediği ve esas sözleşmede devir sınırlaması bulunup bulunmadığı. Bu bilgiler şirketin esas sözleşmesinde, pay defterinde ve yönetim kurulu karar defterinde yer alır. Satın alan taraf olarak rehin, haciz ve belge sırasını da kontrol etmek istiyorsanız anonim şirket hisse devrinde dikkat edilmesi gerekenler yazımızdaki listeyi kullanın.

Kontrol	Nereye bakarsınız	Sonuç neyi değiştirir
Hisse senedi basılmış mı	Yönetim kurulu karar defterindeki basım kararı, pay defteri, senedin kendisi	Senet varsa devir senet üzerinden yapılır. Yoksa yazılı devir sözleşmesi gerekir
Senet nama mı, hamiline mi	Esas sözleşme (339. madde, 2. fıkra, d bendi)	Nama yazılıda ciro ve teslim, hamiline yazılıda teslim ve devralanın MKK’ya bildirimi
Pay bedeli tamamen ödendi mi	Pay defteri, sermaye ödeme kayıtları	Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı pay, kural olarak yalnız şirketin onayıyla devredilebilir (491. madde, 1. fıkra)
Esas sözleşmede devir sınırlaması var mı	Esas sözleşmenin pay devri maddesi	Sınırlama varsa yönetim kurulu onayı gerekir. Onay verilene kadar pay ve paya bağlı haklar devredende kalır (493. madde, 1. fıkra ve 494. madde, 1. fıkra)

Hamiline yazılı senette de ödeme kaydını kontrol edin. Kanun, bedeli tamamen ödenmemiş pay için hamiline yazılı senet çıkarılmasını yasaklar ve bu durumda çıkarılan senedi geçersiz sayar (484. madde, 2. fıkra). Senedin elinizde olması, bedelin ödendiğini tek başına kanıtlamaz.

Adım 1: Basılmış hisse senedi nasıl devredilir?

Basılmış hisse senedinde devir, senedin kendisi el değiştirerek yapılır. Ayrı bir devir sözleşmesi kanuni şart değildir. Taraflar satış bedeli, ödeme zamanı ve teslim tarihi gibi ticari şartları yazılı bir sözleşmeye bağlayabilir. Devri gerçekleştiren işlem ise nama yazılı senette ciro ve teslim (490. madde, 2. fıkra), hamiline yazılı senette teslimdir (489. madde, 1. fıkra).

Nama yazılı hisse senedinde

1. Ciro edin.Devreden, senedin arkasına devir beyanını yazar ve imzalar. Devralanın adını ve soyadını (tüzel kişiyse unvanını) ciroda açıkça yazmanızı öneririz: pay defterine kayıt aşamasında devralanın kimliği tartışma konusu olmaz.
2. Senedi teslim edin.Ciro edilmiş senet devralana teslim edildiğinde devir gerçekleşir (490. madde, 2. fıkra). Ciro edilip devredende kalan senet devri tamamlamaz.
3. Onay gerekiyorsa başvurun.Esas sözleşmede devir sınırlaması varsa veya pay bedeli tamamen ödenmemişse devralan, Adım 3’teki başvuruyla şirketin onayını ister.

Hamiline yazılı hisse senedinde

1. Senedi teslim edin.Hamiline yazılı senette ciro yapılmaz, devir senedin teslimiyle olur (489. madde, 1. fıkra).
2. Devri MKK’ya bildirin.Bildirimi devralan yapar. Bildirim yapılmadıkça devralan paya bağlı hakları kullanamaz (489. madde, 1. fıkra). Devralan bildirimi iki yoldan yapabilir: MKK’nın e-YATIRIMCI uygulaması veya e-Devlet üzerinden doğrudan, ya da şirkete başvurarak bildirimin şirket aracılığıyla yapılmasını sağlayarak. Bildirime devralanın kimlik ve iletişim bilgileri ile pay senedinin bir örneği eklenir (Hamiline Yazılı Pay Senetlerinin Merkezi Kayıt Kuruluşuna Bildirilmesi ve Kayıt Altına Alınması Hakkında Tebliğ madde ve 11. madde).
3. Bildirim tarihini kayıt altında tutun.Bildirim yapılmayan senet geçersiz olmaz, ancak devralan bildirim yapılana kadar paya bağlı haklarını kullanamaz (489. madde, 1. fıkra). Bu haklar şirkete ve üçüncü kişilere karşı MKK’ya bildirim tarihinden itibaren ileri sürülebilir (489. madde, 2. fıkra).

Adım 2: Senede bağlanmamış pay nasıl devredilir?

Senede bağlanmamış pay, yazılı bir devir beyanıyla devredilir. Yazılı şekil bu devirde geçerlilik şartıdır: sözlü anlaşma veya yalnız ödeme dekontu payı devralana geçirmez (Türk Borçlar Kanunu 184. madde, 1. fıkra). Kanunun aradığı imza, borç altına giren devredenin imzasıdır (Türk Borçlar Kanunu 14. madde, 1. fıkra). Bununla birlikte devralanın da imzaladığı iki taraflı bir sözleşme yapmanızı öneririz: devir bedeli ve şartları aynı belgede kanıtlanır. Adi yazılı belge yeterlidir, imzaların noterde onaylatılması gerekmez.

Türk Ticaret Kanunu senede bağlanmamış payın devrine ayrı bir usul öngörmez. Bu nedenle uygulamada Türk Borçlar Kanunu’nun alacağın devrine ilişkin hükümleri (183. madde ve devamı) esas alınır.

Sözleşmede şu bilgilerin bulunmasını öneririz, çünkü Adım 3’teki pay defteri kaydı bu bilgilere dayanır:

• Devreden ve devralanın adı, soyadı, kimlik numarası ve adresi (tüzel kişide unvan, vergi numarası ve adres)
• Şirketin unvanı ve ticaret sicil numarası
• Devredilen payların adedi, itibari değeri ve varsa grubu
• Pay bedelinin tamamen ödenip ödenmediğine ilişkin beyan
• Devir bedeli ve ödeme şekli
• Tarih ve tarafların imzası

Pay bedeli tamamen ödenmemişse yazılı devir tek başına yetmez. Esas sözleşmede nama yazılı olarak belirlenmiş ve bedeli tamamen ödenmemiş pay, senede bağlanmamış olsa da kural olarak yalnız şirketin onayıyla devredilebilir (491. madde, 1. fıkra). Onay başvurusu Adım 3’te yapılır.

Adım 3: Devir pay defterine nasıl işlenir?

Nama yazılı ve senede bağlanmamış payda devir tamamlandıktan sonra devralan şirkete başvurur ve pay defterine kaydedilir. Şirkete karşı pay sahibi sayılan kişi, pay defterinde kayıtlı olan kişidir (499. madde, 1. fıkra). Kayıt yapılmadan devralan, şirkete karşı pay sahibi olarak tanınmaz.

Kaydın etkisi devrin onaya bağlı olup olmamasına göre değişir. Onay gerekmeyen devirde devir Adım 1 veya Adım 2’de gerçekleşmiştir, kayıt devri kurmaz. Onay gereken devirde devir onayla tamamlanır: bedeli tamamen ödenmemiş pay ancak şirketin onayıyla devredilebilir (491. madde, 1. fıkra), esas sözleşmede sınırlama olan payda ise onay verilene kadar pay ve paya bağlı tüm haklar devredende kalır (494. madde, 1. fıkra).

1. Başvurun.Devralan, nama yazılı senette cirolu senedi, senede bağlanmamış payda devir sözleşmesini şirkete sunar.
2. Onay gerekiyorsa kararı bekleyin.Onay iki ayrı nedenle gerekebilir ve şirketin ret sebepleri her birinde farklıdır:
   • Bedeli tamamen ödenmemiş pay:Şirket onayı yalnız devralanın ödeme yeterliliği şüpheliyse ve istediği teminat verilmemişse reddedebilir (491. madde, 2. fıkra). Pay miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi veya cebrî icra yoluyla geçiyorsa onay aranmaz (491. madde, 1. fıkra).
   • Esas sözleşmede devir sınırlaması olan pay:Şirket onayı esas sözleşmede gösterilen önemli bir sebebe dayanarak veya devredenin paylarını istem anındaki gerçek değeriyle almayı önererek reddedebilir (493. madde, 1. fıkra). Şirket istemi aldığı tarihten itibaren üç ay içinde reddetmezse veya ret haksızsa onay verilmiş sayılır (494. madde, 3. fıkra).
3. Kaydı yaptırın.Yönetim kurulu devralanı adı, soyadı veya unvanı ve adresiyle pay defterine işler (499. madde, 1. fıkra). Uygulamada kayıt bir yönetim kurulu kararına dayandırılır ve bu karar pay defterine değil, karar defterine yazılır.
4. Senede işaret ettirin.Senet basılmışsa şirket kaydın yapıldığını senedin üzerine işaret eder (499. madde, 3. fıkra).

Hamiline yazılı senette pay defteri kaydı yapılmaz: 499. madde pay defterine kaydı nama yazılı pay sahipleri için düzenler. Hamiline senette devralanın hak kullanımı Adım 1’deki MKK bildirimine bağlıdır (489. madde, 1. fıkra).

Devir sonucunda şirketin bütün payları tek kişide toplanıyorsa ticaret siciline bildirim zorunludur. Devir tarihinden itibaren yedi gün içinde durum yönetim kuruluna yazılı olarak bildirilir. Yönetim kurulu da bildirimden itibaren yedi gün içinde şirketin tek pay sahipli olduğunu, pay sahibinin adı, yerleşim yeri ve vatandaşlığıyla tescil ve ilan ettirir (338. madde, 2. fıkra). Tek pay sahipli şirkete devirle yeni bir pay sahibi katılıyorsa sicildeki tek pay sahipliği kaydı güncel durumu göstermez. Kaydın nasıl değiştirileceğini şirketin kayıtlı olduğu ticaret sicili müdürlüğünden öğrenin.

Devralan veya devreden, şirketler topluluğu hükümleri bakımından bir teşebbüs ise ayrı bir yükümlülük doğar. Teşebbüsün devredilen şirketteki payı doğrudan veya dolaylı olarak yüzde 5, 10, 20, 25, 33, 50, 67 veya 100’e ulaşır ya da bu oranların altına düşerse durum on gün içinde devredilen şirkete bildirilir, şirket de bildirimi tescil ve ilan ettirir (198. madde, 1. fıkra). Bu yükümlülükler yerine getirilmedikçe ilgili paylara bağlı oy hakkı ve diğer haklar donar (198. madde, 2. fıkra). Ticaret şirketleri bu kapsamdadır. Gerçek kişinin hangi koşulda teşebbüs sayılacağı tartışmalıdır, eşiklerden birini gerçek kişi olarak geçiyorsanız durumu şirketin kayıtlı olduğu ticaret sicili müdürlüğüne sorun.

Devirden önce hisse senedi bastırmanız gerekir mi?

Hayır, devir için hisse senedi basılmış olması kanuni şart değildir. Senede bağlanmamış pay da Adım 2’deki yazılı devirle geçerli olarak devredilir (Türk Borçlar Kanunu 184. madde, 1. fıkra). Nama yazılı payda basım ancak azlık isterse zorunlu hale gelir (486. madde, 3. fıkra). Halka kapalı şirkette azlık, sermayenin en az onda birini temsil eden pay sahipleridir ve esas sözleşme bu oranı düşürebilir (411. madde, 1. fıkra).

Basım kararı zorunluluktan değil, devrin sonuçlarından doğar. Karar ve basım sırası için hisse senedi basımı nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.

Konu	Hisse senedi basılmışsa	Basılmamışsa
Devrin şekli	Ciro ve teslim (nama yazılı) veya teslim (hamiline yazılı)	Her devirde ayrı yazılı devir
Pay sahipliğinin ispatı	Nama yazılıda senet ve pay defteri kaydı birlikte (499. madde, 1. fıkra). Hamiline yazılıda senedin zilyetliği ve MKK bildirim kaydı (489. madde, 1. fıkra)	Devir sözleşmeleri zinciri ve pay defteri kaydı
Gerçek kişinin satış kazancı	Tam mükellef kuruma ait hisse senedi iki yıldan fazla elde tutulduktan sonra satılırsa kazanç değer artış kazancı sayılmaz (Gelir Vergisi Kanunu mükerrer 80. madde, 1. fıkra, 1. bent)	Bu kural uygulanmaz. Gelir İdaresinin görüşü bu yöndedir (mükerrer 80. madde, 1. fıkra, 4. bent)

Kurumların pay satışında ayrı bir istisna rejimi uygulanır ve şartları farklıdır (Kurumlar Vergisi Kanunu 5. madde, 1. fıkra, e bendi). Satıcı bir şirketse bu rejimin şartlarını işlemden önce ayrıca kontrol edin.

Basımın zamanlaması işlem sırasını belirler. Senedi devirden önce bastırırsanız devir senet üzerinden yapılır: nama yazılı senette ciro ve teslimle (490. madde, 2. fıkra), hamiline yazılı senette teslim ve devralanın MKK bildirimiyle (489. madde, 1. fıkra). Devirden sonra bastırırsanız nama yazılı senet, pay defterine kaydedilmiş yeni pay sahibinin adına düzenlenir (499. madde, 1. fıkra). Hamiline yazılı senette ise pay sahipleri ve payları hakkındaki bilgiler, senetler dağıtılmadan önce MKK’ya bildirilir (486. madde, 2. fıkra). Bu sıra hamiline yazılı hisse senedi nasıl bastırılır yazımızda adım adım anlatılıyor. Her iki durumda da basım, kuruluşun veya sermaye artırımının ticaret siciline tescilinden sonra yapılabilir: tescilden önce çıkarılan senet geçersizdir (486. madde, 1. fıkra).

Sık Yapılan Hatalar

Yanlış	Doğrusu
Anonim şirkette hisse devri noterde yapılır	Kanun anonim şirket payının devri için noter onayı aramaz. Noter şartı limited şirket payına aittir (595. madde, 1. fıkra)
Devir ticaret siciline tescil ettirilmelidir	Pay devrinin kendisi tescil edilmez. Sicile bildirim, tek pay sahibine düşme (338. madde, 2. fıkra) ve teşebbüsün pay oranı eşiklerini geçmesi (198. madde) gibi devrin sonucuna bağlı durumlarda gerekir
Devir, pay defterine işlendiği anda gerçekleşir	Devir ciro ve teslimle veya yazılı devirle, onay gerekiyorsa onayla gerçekleşir (491. madde, 1. fıkra ve 494. madde, 1. fıkra). Pay defteri kaydı, şirkete karşı kimin pay sahibi sayılacağını gösterir (499. madde, 1. fıkra)
Her devirde yönetim kurulu onayı gerekir	Onay yalnız pay bedeli tamamen ödenmemişse veya esas sözleşmede devir sınırlaması varsa gerekir (491. madde, 1. fıkra ve 493. madde, 1. fıkra)
Şirket onay başvurusuna cevap vermezse devir yapılamaz	Esas sözleşme sınırlamasında şirket üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır (494. madde, 3. fıkra)
Senedi ciro etmek devir için yeterlidir	Ciro edilen senet devralana teslim edilmedikçe devir gerçekleşmez (490. madde, 2. fıkra)
Hamiline senet teslim edildiyse iş biter	Devralan MKK’ya bildirim yapmadıkça paya bağlı haklarını kullanamaz. Senet ise geçerliliğini korur (489. madde, 1. fıkra)
Senetsiz payda ödeme dekontu devri kanıtlar	Senede bağlanmamış payın devri yazılı şekil olmadan geçerli olmaz (Türk Borçlar Kanunu 184. madde, 1. fıkra)
İki yıl dolunca hisse satışı vergiden muaftır	İki yıldan fazla elde tutulan hisse senedinin satış kazancı değer artış kazancı sayılmaz. Bu kural senede bağlanmamış payda uygulanmaz (Gelir Vergisi Kanunu mükerrer 80. madde, 1. fıkra, 1. ve 4. bent)

Devri tamamlanmış saymadan önce üç belgeyi yan yana koyun: cirolu senet veya yazılı devir belgesi, onay gerekiyorsa yönetim kurulu kararı ve pay defterindeki yeni kayıt. Hamiline senette üçüncü belge, MKK bildiriminin kaydıdır.

Kurumsal Şirket Hattımız: 0542 645 60 29
paysenedi@hotmail.com