İntifa senedi, anonim şirketin sahibine ortaklık hakkı vermeden şirketin net kârına, tasfiye sonucunda kalan tutara katılma veya yeni çıkarılacak payları alma hakkı tanıyan senettir (Türk Ticaret Kanunu 503. madde, 1. fıkra). Bu senet ancak genel kurul kararıyla, esas sözleşmedeki bir hükme dayanarak veya esas sözleşme değiştirilerek çıkarılabilir (502. madde, 1. fıkra). Senet sahibi şirketin ortağı sayılmaz: genel kurula katılamaz, oy kullanamaz, sermayede payı yoktur. Kurucular için çıkarılanlar dahil, intifa senedi emre veya hamiline yazılı olarak düzenlenir (502. madde, 2. fıkra).
İntifa Senedi ile Hisse Senedi Arasındaki Fark Nedir?
Hisse senedi, şirket sermayesindeki bir payı temsil eden belgedir. Ortaklık sıfatı senedin basılmasından değil, payın hukuken edinilmesinden doğar; senet bu payı belgeler. İntifa senedi ise hiçbir sermaye payını temsil etmez, sahibine yalnızca mali hak tanır. Kanunda “pay senedi” olarak geçen belge, uygulamada hisse senedi adıyla bilinen belgenin kendisidir.
| Ölçüt | Hisse senedi | İntifa senedi |
|---|---|---|
| Temsil ettiği şey | Sermayeden bir pay | Sermaye payı temsil etmez |
| Sahibinin hukuki durumu | Temsil ettiği payın sahibi ortaktır | Ortak değil |
| Oy, genel kurula katılma, iptal davası | Var. İptal davası 446. maddedeki koşullara bağlıdır | Verilemez (503. madde, 1. fıkra) |
| Mali haklar | Kâr payı, tasfiye payı, yeni pay alma | Esas sözleşme ve genel kurul kararında tanınan ölçüde aynı mali haklar |
| Yazılış biçimi | Nama veya hamiline (484. madde) | Emre veya hamiline (502. madde, 2. fıkra) |
| Çıkarma kararını veren organ | Basım kararı yönetim kuruluna aittir | Genel kurul (502. madde, 1. fıkra) |
| Sermayeye etkisi | Sermayenin parçasıdır | Sermayeyi artırmaz |
Tablodaki intifa senedi özelliklerinin dayanağı Türk Ticaret Kanunu 502 ve 503. maddeleridir. En sık karıştırılan nokta yazılış biçimidir. Hisse senedi nama veya hamiline yazılı olur (484. madde). İntifa senedi için ise kanun emre ve hamiline yazılı senedi açıkça sayar (502. madde, 2. fıkra); nama yazılı intifa senedine bu fıkrada yer verilmez. Emre yazılı senette de lehtarın adı yazıldığından, sahibi belli bir senet isteyen şirket kanunun açıkça saydığı bu türü kullanabilir.
İntifa senedini, hisse üzerinde kurulan intifa hakkıyla da karıştırmayın. İntifa hakkı, Türk Medeni Kanunu 794. maddesine göre bir mal veya hak üzerinde kurulan sınırlı ayni haktır ve mevcut bir hisse üzerinde de kurulabilir. Bu durumda aksi kararlaştırılmamışsa hissenin oy hakkını intifa hakkı sahibi kullanır (432. madde, 2. fıkra). İntifa senedi sahibinin ise oy hakkı yoktur. İntifa hakkı mevcut bir hisseye bağlanır; intifa senedi şirketin hiçbir hisseye bağlı olmadan çıkardığı ayrı bir belgedir.
İntifa Senedi Kimlere Verilebilir ve Hangi Hakları Tanır?
Genel kurul intifa senedini herkese değil, şirketle belirli bir bağı olan kişilere verebilir (502. madde, 1. fıkra). Kanunun saydığı kişiler şunlardır:
- Bedeli kanuna uygun olarak yok edilen payların sahipleri
- Şirketin alacaklıları
- Benzer bir sebeple şirketle ilgisi bulunan kişiler
- Kurucular: Şirketi kurarken harcadıkları emeğe karşılık kuruculara para veya bedelsiz hisse senedi verilemez. Bu emeğin karşılığı, kârdan intifa senedi yoluyla ödenir (348. madde, 1. fıkra)
İntifa senedi sahibine tanınabilecek haklar üç tanedir: net kâra katılma, tasfiye sonucunda kalan tutara katılma ve yeni çıkarılacak payları alma (503. madde, 1. fıkra). Hangi hakkın hangi oranda tanınacağını esas sözleşme ve genel kurul kararı belirler. Oy, genel kurula katılma veya yönetime aday olma gibi pay sahipliği hakları ise intifa senedine bağlanamaz (503. madde, 1. fıkra).
Şirket ile kurucu intifa senedi sahibi arasındaki ilişki ortaklık değil, sözleşme ilişkisidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 6762 sayılı eski Ticaret Kanunu döneminde verdiği kararda bu nedenle kurucuların haklarının genel kurul kararıyla veya tek taraflı esas sözleşme değişikliğiyle kaldırılamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, E. 2008/4682, K. 2010/1316, T. 05.02.2010). Aynı kararda, kârın yedek akçeye ayrılmasının şirketin devamlı gelişimi için gerekli olduğu kanıtlanırsa kurucuların talepte bulunamayacağı da kabul edilmiştir. Bugünkü Kanun, kâr dağıtılmayan yıl için 348. maddenin 3. fıkrasında ayrı bir hüküm koyar.
İntifa Senedi Türleri
| Tür | Kime verilir | Ne zaman çıkarılır | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kurucu intifa senedi | Şirketi kuranlara, kuruluştaki emeklerine karşılık | Kuruluş esas sözleşmesinde öngörülür. Kuruluştan sonra çıkarılıp çıkarılamayacağı tartışmalıdır | 348. madde |
| Adi intifa senedi | Bedeli yok edilen payların sahiplerine, alacaklılara ve şirketle ilgili diğer kişilere | Esas sözleşme hükmüne dayanarak veya esas sözleşme değiştirilerek, şirketin ömrü boyunca | 502. madde, 1. fıkra |
Kurucu intifa senedinde zamanlama tartışmalıdır. Türk Ticaret Kanunu, eski Kanunun aradığı “ilk esas sözleşmede yer alma” şartını tekrarlamaz. Buna karşılık öğretide, kurucu menfaati kuruluştaki emeğin karşılığı olduğu için kuruluştan sonra esas sözleşme değişikliğiyle veya sermaye artırımı sırasında kurucu intifa senedi çıkarılamayacağı görüşü ağırlıktadır. Kurucu intifa senedi öngörecekseniz bunu kuruluş esas sözleşmesine yazın; böylece sonradan doğabilecek itirazı baştan önlersiniz.
Adi intifa senedine de 348. madde uygulanır (502. madde, 1. fıkra). Bu nedenle kâr payı sınırı, kurucu intifa senedinde olduğu gibi adi intifa senedinde de gözetilir.
Kâr Payı Nasıl Vergilendirilir?
Kurucu hisse senetleri ve diğer intifa senetlerine verilen kâr payları, gerçek kişi için menkul sermaye iradıdır (Gelir Vergisi Kanunu (GVK) 75. madde, 2. fıkra, 1. bent). Gerçek kişi senet sahibinde vergilendirme şu sırayla işler:
- Şirket kâr payını dağıtırken vergi kesintisi (stopaj) yapar (GVK 94. madde, 1. fıkra, 6-b-i bendi).
- Tam mükellef kurumdan alınan kâr payının kanunda belirtilen kısmı gelir vergisinden istisnadır (GVK 22. madde, 3. fıkra). Cumhurbaşkanı bu istisna oranını değiştirmeye yetkilidir (GVK 22. madde, 5. fıkra).
- İstisna düşüldükten sonra kalan tutar GVK 86. maddenin 1. fıkrasının (c) bendindeki sınırı aşarsa kâr payı yıllık beyannameyle beyan edilir. Şirketin kestiği vergi, beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir (GVK 22. madde, 3. fıkra).
Senet sahibi tam mükellef bir kurumsa, tam mükellef başka bir kurumun kârına katılma imkânı veren intifa senetlerinden elde edilen kâr payları iştirak kazancı istisnası kapsamındadır (Kurumlar Vergisi Kanunu 5. madde, 1. fıkra, (a) bendi, 2. alt bent). Kesinti oranı ve beyan sınırı yıldan yıla değişebilir. Uygulama yılına ait tutarlar için Gelir İdaresi Başkanlığı’nın menkul sermaye iradı rehberini kontrol edin.
Kurucu İntifa Senedinde Kâr Payı Nasıl Hesaplanır?
Kurucu intifa senedine ödenecek kâr payının üst sınırı kanunda bellidir: dağıtılabilir kârdan önce kanuni yedek akçe ve pay sahipleri için yüzde beş kâr payı ayrılır, kalan tutarın en çok onda biri kuruculara ödenebilir (348. madde, 1. fıkra). Esas sözleşme bu sınırın altında bir oran koyabilir, üstünde oran koyamaz. Kâr payı ise ancak net dönem kârından ve serbest yedek akçelerden dağıtılabilir (509. madde, 2. fıkra).
Hesap şu sırayla yapılır:
- Kanuni yedek akçe ayrılmadan önceki dağıtılabilir kâr belirlenir.
- Yıllık kârın yüzde beşi, ödenmiş sermayenin yüzde yirmisine ulaşıncaya kadar genel kanuni yedek akçeye ayrılır (519. madde, 1. fıkra).
- Pay sahipleri için yüzde beş kâr payı ayrılır.
- Kalan tutarın en çok onda biri, esas sözleşmedeki oranla kurucu intifa senedi sahiplerine ayrılır.
Varsayımsal örnek: Ödenmiş sermayesi 2.000.000 TL olan, geçmiş yıl zararı bulunmayan ve yedek akçesi henüz sermayenin yüzde yirmisine ulaşmamış bir şirketin, kanuni yedek akçe ayrılmadan önceki dağıtılabilir kârı 1.000.000 TL olsun.
| Adım | Tutar |
|---|---|
| Dağıtılabilir kâr (yedek akçe ayrılmadan önce) | 1.000.000 TL |
| Kanuni yedek akçe (kârın yüzde beşi) | 50.000 TL |
| Pay sahipleri için yüzde beş kâr payı (ödenmiş sermaye üzerinden) | 100.000 TL |
| Kalan | 850.000 TL |
| Kuruculara ödenebilecek en yüksek tutar (onda bir) | 85.000 TL |
Örnekteki 85.000 TL, 348. maddenin izin verdiği üst sınırdır. Esas sözleşme daha düşük bir oran öngörüyorsa ödeme o orana göre yapılır. Tablo yalnızca 348. maddedeki sınırı gösterir, eksiksiz bir kâr dağıtım tablosu değildir: dağıtım yapıldığında 519. maddenin 2. fıkrasının (c) bendindeki ikinci tertip yedek akçe ayrıca hesaplanır (aşağıda). Kesin tutar şirketin finansal tablolarına, birikmiş yedek akçeye ve esas sözleşmedeki orana göre hesaplanır.
Kâr Dağıtılmasa da Ödeme Yapılır mı?
Evet. Dağıtılabilecek kâr varsa, genel kurul kârı dağıtmama kararı alsa bile kurucu intifa senedi sahipleri esas sözleşmede öngörülen kâr paylarını alır (348. madde, 3. fıkra). Bu kural, hisse sahiplerinden farklıdır: hisse sahibi, genel kurul kâr dağıtmamaya karar verirse o yıl kâr payı alamaz.
Kurucu intifa senedine yapılan ödeme yedek akçe hesabını da etkiler. Pay sahiplerine yüzde beş kâr payı ödendikten sonra, kârdan pay alacak kişilere dağıtılacak toplam tutarın yüzde onu genel kanuni yedek akçeye eklenir (519. madde, 2. fıkra, (c) bendi). Bu kural, başlıca amacı başka işletmelere katılmak olan holding şirketlerine uygulanmaz (519. madde, 4. fıkra). Holding dışındaki şirketlerde kâr dağıtım tablosunu hazırlarken intifa senedi ödemesini ayrı bir kalem olarak gösterin.
Adım Adım: İntifa Senedi Nasıl Çıkarılır ve Bastırılır?
İntifa senedi çıkarmak, hisse senedi basımından farklı olarak genel kurulun işidir. Yönetim kurulu kararıyla intifa senedi çıkarılamaz (502. madde, 1. fıkra). İşlemi şu sırayla yürütün:
Adım 1: Esas Sözleşmeyi Kontrol Edin
Esas sözleşmede intifa senedi çıkarılmasına imkân veren bir hüküm varsa genel kurul bu hükme dayanarak karar alır. Hüküm yoksa genel kurul aynı toplantıda esas sözleşmeyi değiştirerek karar verir (502. madde, 1. fıkra). Kurucu intifa senedinde kuruluş sonrası çıkarma tartışmalı olduğundan bu senedi kuruluş esas sözleşmesinde öngörün.
Adım 2: Genel Kurul Kararını Alın
Kanun karar için üç şey arar: kararı genel kurulun alması, senedin 502. maddenin 1. fıkrasında sayılan kişiler lehine çıkarılması ve senede pay sahipliği hakkı bağlanmaması (503. madde, 1. fıkra). Uygulamada tartışma çıkmaması için kararda ayrıca şu bilgileri yazın:
- Senedin kime verileceği ve hangi sebeple (bedeli yok edilen pay, alacak, kuruluştaki emek)
- Senet adedi
- Tanınan hak: net kâra katılma, tasfiye bakiyesine katılma veya yeni pay alma
- Net kâra katılma hakkı tanınıyorsa kâr payı oranı (348. maddedeki onda bir sınırı içinde)
- Süre: süresiz mi, belirli bir tarihe kadar mı
- Senedin emre mi hamiline mi yazılı olacağı
Karar esas sözleşmeyi değiştiriyorsa esas sözleşme değişikliğine ilişkin toplantı ve karar nisapları uygulanır (421. madde). Karar metninin yapısı için hisse senedi basımı için yönetim kurulu kararı yazımızdaki örnek iskeletten yararlanabilirsiniz; intifa senedinde kararı veren organın genel kurul olduğunu unutmayın.
Adım 3: Esas Sözleşmeyi Değiştirdiyseniz Tescil ve İlan Ettirin
Esas sözleşmede intifa senedine imkân veren hüküm zaten varsa bu adım yoktur; genel kurul kararı mevcut hükme dayanır. Esas sözleşmeyi değiştirdiyseniz yönetim kurulu değişikliği ticaret siciline tescil ettirir, ilana bağlı hususları Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan ettirir ve kararı şirketin internet sitesine koyar (455. madde). İnternet sitesi açma yükümlülüğü ise yalnız 397. maddenin 4. fıkrası uyarınca bağımsız denetime tabi şirketlere aittir (1524. madde, 1. fıkra). Bağımsız denetime tabi olmayan ve internet sitesi bulunmayan şirketler için 1524. madde site açma yükümlülüğü getirmez. Senedi tescil ve ilandan sonra düzenleyin; böylece senedin dayandığı hüküm sicilde görünür hale gelir.
Adım 4: Senet Metnini Hazırlayın
Kanun, hisse senedinde bulunması gereken bilgileri ve imza kurallarını düzenler (487. madde), ancak intifa senedi için ayrı bir içerik listesi saymaz. Senedin dolaşımda sahibinin hakkını tek başına gösterebilmesi için şu bilgileri yazdırın:
- Şirketin unvanı, merkezi ve ticaret sicili numarası
- “İntifa Senedi” ibaresi ve türü (kurucu veya adi)
- Genel kurul karar tarihi, esas sözleşme değiştirildiyse tescil ve ilan bilgisi
- Tanınan hak ve varsa kâr payı oranı
- Süre bilgisi
- “Emre” veya “Hamiline” ibaresi, emre yazılı ise lehtarın adı
- Sıra numarası ve düzenleme tarihi
- Şirketi temsile yetkili kişilerin imzası
Adım 5: Senedi Bastırın
Hamiline yazılı senette sahibin adı yer almaz. Sahte bir senet gerçeğinden ayırt edilemezse şirket kâr payını yanlış kişiye ödeyebilir. Bu yüzden sıra numaralı ve kopyalanmaya karşı güvenlik önlemi taşıyan bir baskı tercih edin. Taslağı onaylamadan önce unvanı, karar tarihini ve oranları genel kurul kararıyla tek tek karşılaştırın.
Adım 6: Senetleri İmza Karşılığı Teslim Edin
Teslim tutanağında senet numarasını, alanın adını ve tarihi gösterin. Hamiline yazılı hisse senetlerinde dağıtımdan önce Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) bildirimi zorunludur (486. madde, 2. fıkra; 489. madde). Bu maddeler ve MKK’nın Hamiline Pay Kayıt Sistemi’nin (HPKS) dayanağı olan Hamiline Yazılı Pay Senetlerinin Merkezi Kayıt Kuruluşuna Bildirilmesi ve Kayıt Altına Alınması Hakkında Tebliğ yalnızca pay senetlerini düzenler; intifa senedi için bildirim şartı içermez. Hamiline intifa senedini kime teslim ettiğinizi şirketin kendi teslim kayıtlarında belgeleyin.
İntifa Senedi Ne Zaman Sona Erer?
İntifa senedi sahibi ile şirket arasındaki ilişki sözleşmeye dayandığı için öğretide, senedin sahibinin rızası olmadan genel kurul kararıyla kaldırılamayacağı kabul edilir; Yargıtay da 6762 sayılı eski Kanun döneminde kurucu intifa senetleri için aynı sonuca varmıştır (Yargıtay 11. HD, E. 2008/4682, K. 2010/1316, T. 05.02.2010). Kanun ise bazı durumları ayrıca düzenler:
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Senette süre öngörülmüş | Süre dolunca hak sona erer | Genel kurul kararı ve senet metni |
| Senet sahibiyle anlaşma | Şirket ile senet sahibi anlaşarak senedi sona erdirebilir | Sözleşme ilişkisi (öğreti) |
| Halka arz (kurucu intifa senedi) | Şirket, hisse senetlerini halka arz etmeden önce kurucu intifa senetlerini bedel ödemeden iptal eder. İptal edilmezse senetler kendiliğinden geçersiz sayılır | 348. madde, 2. fıkra |
| Birleşme | Devralan şirket, intifa senedi sahiplerine eş değerli haklar tanır veya senetleri birleşme sözleşmesinin yapıldığı tarihteki gerçek değeriyle satın alır | 140. madde, 5. fıkra |
| Tür değiştirme | Senet sahibine aynı değerde haklar verilir veya tür değiştirme planının düzenlendiği tarihteki gerçek değer ödenir | 183. madde |
Halka arz kuralının kapsamına dikkat edin. 348. maddenin 2. fıkrası yalnızca kurucu intifa senedini ve Türk Ticaret Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 1 Temmuz 2012’den sonra kurulan şirketleri kapsar. Bu tarihten önce kurulmuş şirketlerdeki kurucu intifa senetleri ile adi intifa senetleri bu hükme girmez.
Birleşme ve tür değiştirmede intifa senedi kendiliğinden ortadan kalkmaz. Şirket ya senet sahibinin hakkını yeni yapıda sürdürür ya da gerçek değerini öder (140. madde, 5. fıkra; 183. madde). Birleşme sözleşmesini hazırlarken intifa senedi sahiplerine hangi hakkın tanınacağını sözleşmeye ayrıca yazın.
Sık Yapılan Hatalar
| Yanlış | Doğrusu | Dayanak |
|---|---|---|
| Hisse senedi alışkanlığıyla intifa senedini “nama yazılı” düzenlemek | Kanun intifa senedi için emre ve hamiline yazılı türü açıkça sayar; tartışma çıkmaması için bu iki türden biri seçilir | 502. madde, 2. fıkra |
| Senedi yönetim kurulu kararıyla çıkarmak | Çıkarma kararı genel kurula aittir | 502. madde, 1. fıkra |
| Esas sözleşmede hüküm yokken mevcut esas sözleşmeye dayanarak senet çıkarmak | Genel kurul esas sözleşmeyi değiştirerek karar verir, değişiklik tescil ve ilan edilir | 502. madde, 1. fıkra; 455. madde |
| Kurucu intifa senedini kuruluştan yıllar sonra esas sözleşme değişikliğiyle çıkarmak | Öğretide ağırlıklı görüş buna izin vermez; kuruluş esas sözleşmesinde öngörülür | 348. madde, öğreti |
| Senet sahibine oy veya yönetime aday gösterme hakkı tanımak | Pay sahipliği hakları intifa senedine bağlanamaz | 503. madde, 1. fıkra |
| Kuruculara emek karşılığı para veya bedelsiz hisse senedi vermek | Bu tür menfaat tanınamaz, aykırı esas sözleşme hükmü geçersizdir | 348. madde, 1. fıkra |
| Kâr payı oranını serbestçe belirlemek | Yedek akçe ve yüzde beş kâr payından sonra kalanın en çok onda biri | 348. madde, 1. fıkra |
| Kâr dağıtılmayan yılda kurucu payını ödememek | Dağıtılabilir kâr varsa kurucu payı yine ödenir | 348. madde, 3. fıkra |
| Halka arz hazırlığında kurucu intifa senedini atlamak | Halka arzdan önce bedelsiz iptal edilir, edilmezse kendiliğinden geçersiz olur | 348. madde, 2. fıkra |
| Birleşme sözleşmesinde intifa senedine yer vermemek | Eş değerli hak tanınır veya gerçek değerle satın alınır | 140. madde, 5. fıkra |
| İntifa senedini hisse üzerindeki intifa hakkıyla karıştırmak | İntifa hakkı mevcut hisse üzerinde kurulur ve oy hakkını da kapsayabilir; intifa senedi şirketin çıkardığı bağımsız belgedir | Türk Medeni Kanunu 794. madde; 432. madde, 2. fıkra |
Senedi bastırmadan önce genel kurul kararını, varsa tescil ve ilan bilgisini ve senet taslağını yan yana koyun. Unvan, karar tarihi, hak türü, oran ve “emre” ya da “hamiline” ibaresi bu belgelerin hepsinde aynı olmalıdır.
Taslak hazırlığı ve basım için 0 542 645 60 29 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
